چکیده:ناسخ و منسوخ از مباحث علوم
قرآنی است که درفقه و اصول فقه نیزبه آن پرداخته شده و حتی علم به آن لازمه تصدی
مناصب قضا و افتاء شمرده شده است.
معنای لغوی نسخ، ناسخ ومنسوخ در فرهنگهای لغت آمده است.نیز
کاربرد نسخ درچهارآیه قرآن در معانی «ثبت ورونویسی»،«جایگزین ساختن» و«نابود کردن»
با اشاره به نکات تفسیری برخی از تفاسیر اهل سنت نقد و بررسی شده است.
ناسخ و منسوخ در روایات و احادیث اهل سنت(ع) تعریف شده و
درفقه و تفسیرنیز کاربرد دارد.نویسنده کتب و آثار دانشمندان شیعه و اهل سنت را
درموضوع نسخ به اجمال شناسانده و نسخ را در دو قسمت: ادیان گذشته و حکمی ازاحکام
دین اسلام بررسی کرده است.
شبهات پیرامون نسخ و عوامل پیدایش نسخ درآئین کامل،طرح و
بررسی شده است.نویسنده رابطه حکم و تلاوت در نسخ را براساس منابع اهل سنت توضیح
داده و به بیان چهارشیوه شناخت ناسخ و منسوخ پرداخته است.
$کلید واژه: قرآن- ناسخ و منسوخ/ ناسخ و منسوخ/ دانشمندان
اهل سنت/ دانشمندان شیعه/ کتاب شناسی نسخ/ ناسخ و
منسوخ-شبهه ها/ ناسخ و منسوخ- نقد و بررسی/ نسخ در قرآن.
موضوع «ناسخ و منسوخ» از مباحث پیچیده علوم قرآنی است که به
ویژه ،درفقه اسلامی کاربرد اساسی دارد. از این رو نه فقط درکتب تفسیر و قرآن
شناسی، که در متون فقه و اصول فقه نیز بدان پرداخته اند.
در اهمیت این موضوع همین بس که در احادیث معصومین(ع) آگاهی
ازآن را لازمه تصدی مناصب قضاوت و افتا دانسته اند. دو شاهد زیردراین باره کفایت
می کند:
1-عبد الله بن شبرمه الضبی،قاضی منصور داونقی در کوفه می
گفت: حدیثی از جعفر بن محمد(ص) شنیده ام که هرگاه به یادم می آید،قلبم می خواهد
بشکافد.
آن حضرت از پدرش از جدش از پیامبر(ص) نقل می فرمود:
«...من افتی الناس بغیر علم و هو لا یعلم الناسخ من المنسوخ
و المحکم من المتشابه فقد هلک و اهلک» (35: ج1، ص43؛ 37: ج2، ص119 و 298 به نقل از:
محاسن برقی و امالی صدوق)
2- عن ابی عبد الرحمن السلمی،انّ علیاً (ع) مرّعلی قاضٍ (1)
فقال: هل ًتعرِفُ الناسخَ مِن المَنسوخ؟ قال:لا،فقال: هَلَکْتَ و أهْلًَکْت. (2:
ص125- 134؛ 28: ج1، ص23؛21:ج1، ص259؛20: ج2، ص700؛
14:ج2،ص70-71) از ابوعبدالرحمن سلمی روایت شده که: امیرالمومنان (ع) بریکی ازقضات
(2)گذر نمود. پس فرمود: «آیا ناسخ را از منسوخ می شناسی؟ گفت نه پس فرمود: هم خود
هلاک شده و هم دیگران را به نابودی افکندی».